Partnerbijdrage
Bedrijven elektrificeren in hoog tempo en stappen over op elektrische processen, voertuigen en installaties. Maar het elektriciteitsnet kan het tempo niet volgen. Zeker bij groei loopt het vast: extra productie of uitbreiding vraagt meer vermogen, terwijl het net die ruimte niet altijd levert. Wat kunnen ondernemers zelf doen?
We vroegen drie experts naar de oplossingen. Gerben Hieminga duidt de structurele ontwikkelingen achter het probleem. Pim Boonekamp en Samantha Reilly laten zien hoe ondernemers daar in de praktijk mee omgaan.
Het probleem zit niet alleen in kabels en transformatoren
Gerben Hieminga, sector-econoom energie en energietransitie bij ING Research: “Netcongestie is een structureel gevolg van hoe we ons energiesysteem hebben ingericht.”
Ruimte op het net wordt schaars
Samantha Reilly, ING sector banker TMT-ICT en Duurzame Energie: “Er zijn nog maar weinig plekken waar bedrijven zonder meer extra elektriciteit kunnen afnemen.”
Er kan toch nog meer dan je denkt
Pim Boonekamp, ING-specialist verduurzaming en energievraagstukken: “Ondernemers benaderen het probleem te technisch. Veel bedrijven weten niet wat er binnen hun bestaande aansluiting nog kan.”
Volgens Hieminga is netcongestie geen tijdelijke verstoring. “Het is een structureel gevolg van hoe we ons energiesysteem hebben ingericht.” Het probleem zit volgens hem niet alleen in kabels en transformatoren. Ook vergunningstrajecten, regelgeving en lange besluitvorming vertragen investeringen. Daardoor raakt netcongestie direct aan ondernemerschap.
“Netcongestie raakt direct aan ondernemerschap.”
Reilly vult daarop aan: “Netcongestie raakt inmiddels vrijwel heel Nederland. Ruimte op het net wordt schaars, zowel voor afname als voor teruglevering. Er zijn nog maar weinig plekken waar bedrijven zonder meer extra elektriciteit kunnen afnemen. Tegelijkertijd zien we dat veel ondernemers met hun bestaande transportcapaciteit nog verrassend veel kunnen, mits ze hun energiegebruik slimmer organiseren.”
Is netcongestie tijdelijk of iets waar ondernemers structureel rekening mee moeten houden?
Gerben Hieminga: “Netcongestie verdwijnt niet op korte termijn. Eerdere energietransities laten zien dat veranderingen in infrastructuur decennia kunnen duren. Ook nu kost netuitbreiding veel tijd. Dat komt onder meer door schaarste aan materialen en vakmensen, stikstofregels en complexe vergunningstrajecten.”
Reilly ziet dat ook: “Netbeheerders werken met alle inzet aan uitbreiding, maar lopen tegen dezelfde beperkingen aan als iedereen: vergunningen, capaciteit en doorlooptijden.”
“Dit probleem verdwijnt niet op korte termijn.”
Hieminga: “Onlangs is ook besloten om de afhandeling van de enorme wachtlijst te prioriteren. Dus niet meer op basis van ‘wie het eerst komt, wie het eerst aan de beurt is’, maar op basis van noodzaak voor de maatschappij. In dat geval komen eerst defensie, ziekenhuizen en de politie en daarna pas basisbehoeften zoals bedrijven in de water-, voedselvoorziening en scholen. Maar als je bepaalde bedrijven bevoordeelt, zet je anderen op achterstand en helaas zijn dat de mkb-bedrijven. Zij komen nu onderop de enorme stapel te liggen.”
Hybride oplossingen goed benut, kansen achter de meter blijven achter
Wat doen ondernemers in de praktijk als groei wordt afgeremd door het net? Pim Boonekamp: “Ondernemers laten zich niet zomaar stoppen. Ze zoeken oplossingen, ook als die niet optimaal zijn. Hybride systemen zien we veel: deels elektrisch, deels fossiel. Dat is niet ideaal, maar het maakt groei wel mogelijk. “Als er echt geen ruimte lijkt, kiezen sommige bedrijven alsnog voor fossiele oplossingen. Niet uit overtuiging, maar uit noodzaak. We zien ook ondernemers die verhuizen of samenwerken om toch capaciteit te vinden. En we zien ondernemers die wachten en investeringen uitstellen omdat ze hopen dat het probleem zichzelf oplost.”
“Hybride systemen met deels elektrisch en deels fossiel zijn niet ideaal, maar maken wel groei en verduurzaming mogelijk zonder het net te belasten.”
In de praktijk ziet Reilly dat ondernemers vooral winst kunnen boeken achter de meter: door beter inzicht in hun energieprofiel en door het combineren van opwek, opslag en verbruik. “Veel bedrijven lopen maar tegen een paar pieken aan. Met energiemanagementsystemen en batterijen kun je die pieken opvangen, zonder je aansluiting te verzwaren. Daardoor blijft groei soms toch mogelijk.”
Welke misvatting zie je het vaakst bij ondernemers die hiermee te maken krijgen?
Pim Boonekamp: “Wat we het vaakst zien, is dat ondernemers het probleem te technisch benaderen. Terwijl de grootste misvatting juist zit in het ontbreken van overzicht. Veel bedrijven weten niet wat er binnen hun bestaande aansluiting nog kan, ze bekijken het economische plaatje te smal. De focus ligt dan op kosten op korte termijn, terwijl ze besparingen, flexibiliteit en meeropbrengsten op langere termijn onvoldoende meenemen.”
“Een deel denkt onterecht dat netcongestie hen niet raakt, omdat ze nu geen problemen ervaren.”
“Ook bestaat er veel onduidelijkheid over waar netbeheerders en gemeenten wél voor openstaan. Doordat het speelveld niet helder was, strandden in het verleden veel initiatieven. Zolang netbeheerders en gemeenten geen duidelijkheid geven, blijven veel plannen hangen in twijfel en uitstel.”
“Een andere groep denkt onterecht dat alles vastzit na een brief van de netbeheerder.”
Reilly ziet twee hardnekkige misvattingen terug bij ondernemers. “Een deel denkt dat netcongestie hen niet raakt, omdat ze nu geen problemen ervaren. Een andere groep schrikt juist van een brief van de netbeheerder en denkt dat alles vastzit. In beide gevallen ontbreekt vaak het inzicht in het eigen energieprofiel.” Juist dat gebrek aan inzicht leidt tot uitstel.
Ondernemers zijn lang gewend geweest aan goedkope, altijd beschikbare energie. Een strategische energievraag stond simpelweg niet op de agenda. Die tijd is voorbij.
Welke oplossingen werken wél binnen de huidige beperkingen?
Pim Boonekamp: “Oplossingen die binnen de bestaande aansluiting blijven, blijken in de praktijk het meest kansrijk. Door zonnepanelen, batterijen en laadinfrastructuur slim te combineren, kunnen bedrijven een groot deel van hun energie zelf organiseren.”
“Ook het koppelen van elektriciteit en warmte biedt kansen, bijvoorbeeld via restwarmte of hybride warmtepompen. En samenwerking speelt een belangrijke rol. Door samen te kijken naar vraag en gebruik ontstaat flexibiliteit die je alleen niet bereikt.”
Niet alles zo snel mogelijk elektrificeren
Heeft het zin om alles zo snel mogelijk volledig elektrisch te maken? Gerben Hieminga: “De mythe dat we zo snel mogelijk volledig van het gas af moeten, dienen we los te laten. De huidige situatie van netcongestie maakt juist hybride oplossingen logischer. Ze maken verduurzaming mogelijk zonder het net extra te belasten.”
“Blijf dan ook niet wachten op de ultieme elektrische oplossing. Dan lopen we met z’n allen het risico dat er helemaal niets gebeurt. Dat betekent dat duurzaamheidsdoelen niet verdwijnen, maar wel dat we tempo en volgorde moeten aansluiten bij wat we nú technisch en economisch kunnen bereiken.”
“Blijf dan ook niet wachten op de ultieme elektrische oplossing.”
Niet alles kan tegelijk volledig elektrisch, benadrukt Reilly. “Voor sommige sectoren is elektrificatie onvermijdelijk, maar dat betekent niet dat alles morgen moet. Transitiebrandstoffen en hybride oplossingen blijven voorlopig nodig. De kern is dat ondernemers nu moeten doorrekenen wat hun toekomstige energievraag wordt.”
Wie te laat begint, beperkt zijn opties. De vraag is niet óf je moet handelen, maar wanneer jouw sector tegen de grens aanloopt. En op dat moment wil je voorbereid zijn.
Energiehubs brengen ondernemers met omgedraaid verbruik samen
Pim Boonekamp: “Samenwerking vraagt dat ondernemers durven delen en dat ze accepteren dat je voordelen niet altijd gelijk kunt verdelen. Dat maakt het voor veel ondernemers spannend. De opbrengst zit meestal niet in snelle winst, maar in ruimte op langere termijn. Dat vraagt vertrouwen, terwijl ondernemers nu juist zekerheid zoeken.”
“Juist daarom helpt het om klein en laagdrempelig te beginnen. Niet samenwerken lijkt veilig, maar vergroot de problemen op termijn alleen maar.”
“De één gebruikt vooral overdag stroom, de ander ’s nachts. Dat is te combineren.”
Reilly ziet dat het aantal initiatieven waarbij bedrijven samenwerken op bedrijventerreinen groeit. “Ondernemers hebben vaak complementaire profielen. De één gebruikt vooral overdag stroom, de ander ’s nachts. Door die profielen te combineren, ontstaat ruimte die individueel niet zichtbaar is. Energiehubs laten zien dat dit in de praktijk werkt.”
Welke keuze zie je ondernemers achteraf het vaakst betreuren?
Pim Boonekamp: “Uitstel. Veel ondernemers geven achteraf aan dat wachten hen meer kostte dan investeren.”
“Niet alleen omdat techniek zich blijft ontwikkelen, maar ook omdat klanten en opdrachtgevers steeds hogere eisen stellen aan duurzaamheid. Bedrijven die niet meebewegen, lopen het risico contracten te verliezen. Op die manier geeft investeren je ook concurrentievoordeel. Bovendien bouw je kennis en ervaring op waarmee je ook later het verschil kunt maken.”
Tot slot: wanneer wordt wachten echt risicovoller dan handelen?
Gerben Hieminga: “Dat kantelpunt ligt inmiddels al achter ons. Netcongestie maakt stilstand steeds risicovoller. De meeste ondernemers zijn heel slecht in lijdzaam toezien en afwachten. Dat gaan ze gewoon niet doen. Daarom verwacht ik de komende jaren heel veel creativiteit om zaken toch voor elkaar te krijgen.”
“Voorbeelden daarvan: de aanschaf van kleine WKK-installaties om eigen elektriciteit achter de meter op te wekken. Of de aanschaf van een grote batterij die de buurman met ruimte in zijn aansluiting oplaadt en de buurman zonder stroom gebruikt. Sommige ondernemers zullen ook verhuizen, bijvoorbeeld door zich te vestigen op het erf van een bevriende ondernemer of in een bedrijfsverzamelgebouw met voldoende ruimte en stroom. En ondernemers met geld zullen bedrijven zonder opvolging, maar met een aantrekkelijke netaansluiting, willen opkopen.”
“Ik denk dat we het allemaal gaan zien, want ondernemers willen hun dromen realiseren.”
Toch wordt snel bewegen soms als risicovol gezien. Als je met een vroege investering tegen kinderziektes aanloopt, bijvoorbeeld. Maar volgens Reilly klopt dat frame niet. “Koplopers bouwen kennis op en ontdekken eerder wat werkt en wat niet. Dat levert vaak een concurrentievoordeel op. Niet omdat alles meteen perfect is, maar omdat ze ervaring opdoen vóórdat de massa volgt.”
Drie praktische tips volgens Gerben Hieminga
#1 Plan vanuit beperkingen, niet vanuit ideaalbeelden
Ga er niet vanuit dat het net zich snel aanpast aan je ambities. Ontwerp investeringsplannen die ook werken binnen beperkte capaciteit. Dat vergroot de kans dat plannen uitvoerbaar blijven.
#2 Denk in fases en volgorde
Niet alles hoeft tegelijk. Door verduurzaming en groei op te knippen in logische stappen voorkom je stilstand en behoud je flexibiliteit om later bij te sturen.
#3 Neem onzekerheid expliciet mee in je strategie
Netcongestie is geen tijdelijke rimpel. Bedrijven die onzekerheid expliciet verwerken in hun langetermijnstrategie, blijken weerbaarder en minder afhankelijk van ad-hoc oplossingen. “
Drie praktische tips volgens Samantha Reilly
#1 Kijk vooruit naar je toekomstige energievraag, niet alleen naar vandaag
Veel bedrijven hebben nú nog geen probleem, maar krijgen dat wel zodra elektrificatie inzet. Reken toekomstige investeringen – zoals elektrische ovens, laadpleinen of productielijnen – tijdig door, zodat strategische keuzes niet later vastlopen op netcapaciteit.
#2 Gebruik netcongestie als aanleiding voor een energiestrategie
Energie was lang vanzelfsprekend. Dat is het niet meer. Bedrijven die energie meenemen als strategische factor – net als personeel of grondstoffen – behouden meer grip op groei en investeringsmomenten.
#3 Wees kritisch voordat je concludeert dat niets meer kan. Inzicht voorkomt onnodige stilstand
Een brief van de netbeheerder betekent niet automatisch dat uitbreiding onmogelijk is. In veel gevallen zit er binnen bestaande aansluitingen nog ruimte, mits het energiegebruik slimmer wordt ingericht. Inzicht voorkomt onnodige stilstand. “
Drie praktische tips volgens Pim Boonekamp
#1 Breng eerst je eigen energieprofiel scherp in beeld
Weet wanneer je pieken ontstaan, waar flexibiliteit zit en wat je bestaande aansluiting écht aankan. Zonder dat inzicht blijven oplossingen giswerk.
#2 Kijk verder dan de techniek alleen
Een goede oplossing is zelden puur technisch. Neem kosten, opbrengsten, subsidies, bedrijfscontinuïteit en toekomstige eisen van klanten meteen mee in de afweging.
#3 Zoek samenwerking voordat het moet
Wacht niet tot het net volledig vastloopt. Door vroegtijdig samen te werken met buren, ketenpartners of andere bedrijven ontstaat ruimte die individueel niet beschikbaar is. “
Voor de inhoud en organisatie van onze Academy bijeenkomsten, masterclasses en communities voor ondernemers en bij de uitvoering van bepaalde dossiers werken we samen met vaste partners. Door deze samenwerking kunnen we gebruikmaken van de kennis, ervaring en faciliteiten van deze bedrijven.
